Handwriting still appears in classrooms, paperwork, and personal records, even where most communication has moved to a screen. For Kazakh written in Cyrillic, the main blocker for character-level recognition research is not a lack of ideas but a lack of carefully described data that other groups can reuse with confidence. This paper treats data quality as the central engineering problem and walks through how a usable dataset was put together. We describe form design and writer recruitment, scanning at 300 dpi, semi-automatic segmentation of grid forms into character crops, normalization and resizing to 64×64, and a two-pass annotation workflow with class-wise spot checks. The resulting dataset holds approximately 140,000 grayscale images across 42 classes from around 110 writers in two age groups. We also report a baseline convolutional neural network that reaches 84.3% test accuracy and a macro-averaged F1 of 0.836, mainly to confirm the dataset is usable and to give later work a comparable reference point. The contribution is the methodology more than the size: per-class auditing, structured handling of segmentation failures, and a strict ambiguity-removal rule during labeling did more for reliability than additional samples would have.

https://doi.org/10.48081/BGQF2031

2026

Выпуск 2

Бұл мақалада орта буын оқушыларына физиканы оқытуда геймификацияны қолданудың маңыздылығы қарастырылады. Заманауи білім беру жүйесінде оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыру және оқу жетістігін жақсарту мақсатында ойын элементтерін енгізудің теориялық және практикалық негіздері сипатталады. Авторлар геймификацияның мотивациялық, дидактикалық және тәрбиелік әсерін ғылыми деректермен дәлелдей отырып, өз тәжірибелерінен алынған нәтижелермен бөліседі. Зерттеу аясында 7-сынып оқушылары арасында «Физика ғажайыптары» атты авторлық үстел ойыны және басқа да ойын түрлері қолданылып, олардың оқу процесіне ықпалы анықталды. Экспериментке дейінгі және кейінгі көрсеткіштерді салыстыру арқылы геймификацияның оқу мотивациясы мен үлгеріміне оң әсері расталды. Ойын элементтері арқылы оқушылардың сыни ойлау, шығармашылық және топта жұмыс істеу қабілеттері дамып, пәнге деген қызығушылығы айтарлықтай артқаны байқалды. Мақалада геймификация құралдарын қолдану арқылы оқушылардың білімді меңгеруін жеңілдету, дербес жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру және оқыту сапасын арттыру жолдары ұсынылады. Сонымен қатар, мұғалімдерге арналған әдістемелік ұсынымдар беріліп, сабақ құрылымында ойын әдістерін тиімді қолдану жолдары көрсетіледі. Бұл зерттеу физиканы оқытуда инновациялық әдістерді енгізудің маңыздылығын дәлелдейді. Зерттеу нәтижелері геймификацияның тек пәндік білімді ғана емес, сонымен қатар оқушының жеке тұлғалық және әлеуметтік құзыреттіліктерін дамытуда да маңызы зор екенін көрсетеді. Әсіресе, оқушылардың оқу процесіне белсенді қатысуы мен ынтасын арттыруда ойын әдістері айтарлықтай рөл атқарады.

10.48081/BGQF1899

2026

Выпуск 1

Мақала 11-сыныпта толқындық оптика бойынша транспәндік мини-жобаларды ұйымдастырудың әдістемелік ерекшеліктеріне арналған. Зерттеудің өзектілігі жоғары сынып оқушыларының бойында пәнаралық ойлауды, зерттеушілік дағдылары мен күрделі физикалық құбылыстарды оқып білуге деген ынтасын қалыптастыруға деген қажеттілікпен айқындалады. Зерттеудің мақсаты – 11-сыныпта толқындық оптика тарауын оқытуда транспәндік тұғырды қолданудың әдістемелік ерекшеліктерін анықтау, талдау. Зерттеу мақсатына сәйкес келесі міндеттер қойылды: 1) транспәндік оқыту мен жобалық іс-әрекетке қатысты теориялық мәселелерді зерттеу; 2) орта мектепте физиканы оқытуда STEM элементтері ретіндегі PBL-ді қолдану мысалдарына талдау жасау; 3) «Толқындық оптика» тарауын оқытуда физиканың басқа пәндермен біріктіретін мини-жобалардың құрылымын жасау; 4) бағалау критерийлері мен ресурстарды таңдауды қоса алғанда, мұғалімдерге арналған әдістемелік ұсыныстарды әзірлеу. Мақалада теориялық әдістер, оның ішінде ғылыми-әдістемелік әдебиеттерге талдау жасау, педагогикалық тәжірибелерді салыстырмалы түрде талдау, мини-жобалардың құрылымын модельдеу. Сонымен қатар, мини-жобаларың құрылымдық модельдерін, оларды ұйымдастырудың алгоритмін, пәнаралық білімдердің интеграциясының нұсқаларын және жарықтың интеррференциясы, дифракциясы мен поляризациясын оқып білуге бағытталған тапсырмалардың мысалдарын әзірлеуге көңіл бөлінген. Зерттеу нәтижесінде транспәндік мини-жобалардың ұйымдастырудың моделі, транспәндік тапсырмалардың мысалдары, әдістемелік ұсыныстар жасалынды.

10.48081/BGQF1900

2026

Выпуск 1

Мақалада үшкомпоненттік газдарының диффузиялық араласудағы механикалық тепе-теңдіктің орнықсыздығын балласты газдар әдісімен зерттеуі қарастырылған. Мұндай жүйелерде массатасымалдау бинарлық қоспада байқалмайтын эффекттермен қосарласып өтеді. Диффузиялық процесте әртүрлі сұйытқыш газдар қасиеттері бойынша бір-бірінен ерекешелетін газдар колданады. Бұл әдістің артықшылығы диффузиялық аспаптар мен эксперименті жүргізу тәсілі әдеттегі диффузия коэффициентерін өлшеудегідей болып қалады. Үшкомпоненттік балласты газды жүйелерін эксперименттік зерттеулерде сұйылтқыш газдың диффузиялық канал бойынша циркуляциясы орнықсыз араласуды тудыратыны дәлелденген. Осыдан изотермдік көпкомпоненттік жүйелер үшін орнықты диффузия, монотонды және тербелмелі орнықсыздықтың мүмкін болатын аймақтарын көрсетуге болады. Мұндай құбылыстар белгілі жүйелерде нақты термодинамикалық параметрлер мен диффузиялық каналдың геометриялық сипаттамаларымен байланыстылығы кейінгі зерттеулерде анықталды. Диффузиялық каналдың сипатты өлшемінің конвективтік араласу қарқындылығына әсері теориялық тұрғыдан зерттелді. Канал ретінде биіктігі шектеулі, масса өткізбейтін тік цилиндр қарастырылады. Массаны тасымалдау режимінің өзгерісі критикалық диаметр кезінде орын алатыны көрсетілді. Теориялық нәтижелер 0,475 Не + 0,525 Ar – N₂ жүйесіне жүргізілген эксперименттік деректермен салыстырылды. Қарастырылып отырған жүйе үшін диффузияның бұзылуы сындық диаметрі 2,85 мм болғанда байқалады.

10.48081/BGQF1890

2026

Выпуск 1

Мақалада магниттік реттілікті жүйедегі спиндік толқындардың макроскоптық, кванттық қасиеттері және олардың қолданылу механизмдеріне қатысты теориялық зерттеулер ұсынылған. Магниттік момент пен магнит өрістерінің тербелісі Фурье бейнеде қарастырылып, магнит қабылдағыштықтың уақыттық‒кеңістіктік дисперсиясы Максвелл теңдеулерінің көмегімен шығарылған. Магнитостатикалық жуықтаулар арқылы спиндік толқындардың спектрін анықтайтын дисперсиялық теңдеуді алу жолдары ұсынылды. Спиндік толқындардың әлсіреу (өшу) механизмдері мен олардың параметрлік қоздырылуы қарастырылды. Қозғалыс теңдеуінің көмегімен магниттік момент тығыздығының біртекті және біртексіз тербелістерінің өзара байланыстары бағаланды. Есептеулер кезінде магниттік анизотроптық энергия ескерілмеді, сонымен бірге толқындық вектор нөлге тең және нөлге тең емес деп алынды. Ферромагнетиктен өтетін ауыр және жеңіл бөлшектердің шоғыры (сәулесі) арқылы спиндік толқындарды қоздыру және оларды күшейту мәселесі гидродинамиканың негізгі теңдеуі арқылы шешілді. Бұл теңдеу арқылы шоғырдағы жеңіл бөлшектердің концентрациясы мен жылдамдықтарының кеңістік пен уақыт бойынша өзгерістері тексерілді. Эйлерлік координаталарда ферромагнетиктің бірлік массасына келетін серпімділік күші мен ферромагнетик энергиясының тығыздығы магнитостатика теңдеулері мен үзіліссіздік теңдеуі арқылы анықталды. Ферромагнетиктің потенциялдық энергиясының тығыздығы мен эффективті магнит өрісіне арналған өрнектер эйлерлік және лагранждық координаталардың инварианттары арқылы жазылды. Өзара әсерлесуші екі магноннан тұратын жүйедегі байланысқан күйлер ферромагнетиктің гамильтонианы мен импульстік көріністегі екі магнондық толқындық функцияға арналған Шредингер теңдеуімен зерттелді. Жекелеген атомдар спиндерінің бағыттарының арасындағы күшті корреляциялар спиндердің корреляциялық функциялары арқылы сипатталды, олар Фурье құраушылар мен Грин функциясы арқылы өрнектелді.

10.48081/BGQF1895

2026

Выпуск 1

В данной статье представлены экспериментальные результаты влияния литиевого легирования на концентрационную поляризацию и ионную проводимость нанокомпозитных сульфидов меди состава LixCu2-yS (x = 0.09, 0.12, 0.16) в температурном интервале 350–420 °C. Исследования проведены в условиях гальваностатического нагружения при токе 1 мА с использованием симметричных электрохимических ячеек Cu/CuBr/LixCu2-yS/CuBr/Cu с электронно-блокирующими электродами. Ионную проводимость сульфидов меди исследовались в режиме постоянного тока с применением слоев CuBr, выполняющих функцию ионно-селективных барьеров и подавляющих перенос электронных носителей заряда. В таких условиях электрический ток через образец обусловлен преимущественно миграцией ионов Cu⁺. Показано, что увеличение содержания лития приводит к снижению амплитуды концентрационной поляризации и сокращению времени установления стационарного режима, что связано с возрастанием ионной подвижности и перестройкой дефектной структуры материала. Установлено наличие двух температурных режимов переноса для составов с x = 0.12 и 0.16, указывающих на изменение механизма миграции ионов и формирование суперионного состояния. Показано, что в установившемся режиме перенос заряда носит преимущественно ионный характер. Экспериментальные результаты по ионной проводимости позволили установить влияние степени литиевого легирования на транспортные свойства материалов, определить температурные особенности ионного переноса и выявить составы с повышенной ионной подвижностью. Полученные результаты позволяют определить оптимальные составы и условия работы сульфидов меди системы Li-Cu-S как высокотемпературных ионпроводящих материалов для твердотельных электрохимических устройств.

https://doi.org/10.48081/BGQF1892

2026

Выпуск 1

Іле Алатауының таулы аймақтарындағы көшкін процестері жергілікті қауымдастықтар мен инфрақұрылымға әсер ететін ең маңызды табиғи қауіптердің бірі болып қала береді. Бұл зерттеу аймақтың шығыс бөлігіндегі жақында болған көшкіннің геологиялық, геоморфологиялық және геотехникалық жағдайларын зерттейді. Жақында бұл аймақтың шығыс бөлігінде адам шығыны мен жергілікті инфрақұрылымның бұзылуына әкеліп соқтырған көшкін оқиғасы қауіптерді бағалау және болжау үшін сенімді инженерлік–геологиялық деректердің шұғыл қажеттілігін тағы бір рет көрсетті. Бұл аймақта жаппай ысыраптау процестерінің жоғары қайталануына қарамастан, көптеген беткейлер топырақтың физикалық–механикалық қасиеттері, ылғал режимі және маусымдық өзгергіштігі тұрғысынан әлі де жеткіліксіз зерттелген. Осыған орай бұл жұмыста 2025 жылдың 14 мамырында және 2025 жылдың 28 ақпанында бойлық профиль бойымен тұрақты аралықпен топырақ үлгілерін жинау үшін далалық зерттеулер жүргізілді. Зерттеу аймағында үстемдік ететін коллювиалды–делювиалды шөгінділердің физикалық–механикалық қасиеттерін бағалау үшін топырақ үлгілері алынды. Бұл тұрғыда жиналған топырақ сынамаларын далалық зерттеулер мен зертханалық зерттеулерді жүргізудің ерекше ғылыми және практикалық маңызы бар. Мұндай деректер еңістің тұрақсыздығы орын алған геотехникалық жағдайлардың шынайы көрінісін қамтамасыз етеді және көшкінге бейімділікті дәлірек бағалауды әзірлеуге негіз болады. Биіктік, топырақ тығыздығы және ылғалдың жиналуы арасындағы байланысты бағалау зерттеу аймағында басым болатын делювиалды–пролювиалды шөгінділердегі еңістің бұзылуының триггерлері мен механизмдерін түсіну үшін өте маңызды. Іле Алатауының тау бөктері мен орта таулы аймақтарындағы елді мекендердің, демалыс орындарының, инженерлік инфрақұрылымның кеңеюін ескере отырып, көшкін қаупін бағалаудың сенімділігін арттыру стратегиялық басымдыққа айналды. Осылайша, бұл зерттеудің нәтижелері ғылыми түсіну үшін ғана емес, сонымен қатар ерте ескерту жүйелерін жетілдіру, жерді пайдалануды қауіпсіз жоспарлауды қолдау және қауіпті еңіс процестерімен байланысты болашақ әлеуметтік-экономикалық шығындарды азайту үшін де өзекті болып табылады.

10.48081/BGQF1889

2026

Выпуск 1

Бұл жұмыста Fiber Bragg Grating (FBG) сенсорларының ғарыштық орта жағдайында ұзақмерзімді тұрақтылығы мен сенімділігін кешенді түрде бағалауға арналған көпфакторлы әдістеме ұсынылады. Зерттеу ғарыштық ортаға тән вакуум, кең температуралық тербелістер, иондаушы радиация және механикалық жүктемелер сияқты әсерлердің FBG сенсорларының өлшеу дәлдігіне, Bragg толқын ұзындығының уақыт бойынша дрейфіне және сезімталдық коэффициенттерінің тұрақтылығына ықпалын жүйелік тұрғыда талдауға бағытталған. Ұсынылған тәсіл сенсордың тек физикалық принциптерімен шектелмей, оның материалдық қасиеттерін, қаптама (encapsulation) технологиясын, ғарыштық құрылымға интеграция сапасын және өлшеу-интеррогация тізбегінің ұзақмерзімді тұрақтылығын біртұтас өзара байланысқан жүйе ретінде қарастырады. Әдеби деректер мен эксперименттік нәтижелерді салыстырмалы талдау FBG сенсорларының сенімділігі жекелеген элементтердің сипаттамаларымен емес, «сенсор–қаптама–құрылым–интеррогация» жүйесіндегі интерфейстердің күйі мен өзара әсерімен анықталатынын көрсетеді. Bragg толқын ұзындығы дрейфінің қаптама түріне, сенсордың орналасу аймағына және интеграция сапасына тәуелді сандық айырмашылықтары ұзақмерзімді мониторинг дәлдігін жүйелік деңгейде басқаруға болатынын дәлелдейді. Бұл жұмыс ғарыштық құрылымдардың құрылымдық денсаулығын бақылауға арналған SHM жүйелерін жобалау мен оңтайландыру үшін ғылыми негіз қалыптастырып, сенсорлық мониторинг жүйелерінің сенімділігін арттыруға және миссиялық тәуекелдерді төмендетуге бағытталған.

2026

Выпуск 1

Трансшекаралық жерасты суларының сапасын бағалау қазіргі жағдайда тек гидрохимиялық көрсеткіштерді анықтаумен шектелмей, алынған нәтижелердің өлшеу сенімділігін сандық тұрғыдан дәлелдеуді талап етеді. Антропогендік әсердің күшеюі мен климаттық өзгерістер су ресурстарының жай-күйіне қосымша белгісіздік енгізіп, мониторинг деректерін интерпретациялауда метрологиялық тұрғыдан негізделген тәсілдерді қолданудың маңызын арттырады. Осы зерттеу Шу трансшекаралық су қойнауының жерасты сулары үшін аналитикалық өлшеулердің белгісіздігін бағалауға арналған жүйеленген әдістемелік негізді қалыптастыруға бағытталған. Жұмыста гидрохимиялық параметрлерді анықтау барысында белгісіздік көздерінің қалыптасуы сынама алу, үлгілерді дайындау, аспаптық өлшеу және деректерді өңдеу сатылары бойынша кешенді түрде талданды. Белгісіздікті бағалау ISO/IEC Guide 98-3 (GUM) қағидаттарына, сондай-ақ су сапасын аналитикалық бақылауға арналған халықаралық стандарттарға (ISO/IEC 17025:2017, ISO 11352:2012, ILAC G17:2021) сәйкес жүзеге асырылды. Әртүрлі үлестердің қосынды әсерін ескере отырып, стандартты және кеңейтілген белгісіздікті есептеудің қолданбалы мысалдары келтірілді. Зерттеу нәтижелері өлшеу белгісіздігін ескеру аналитикалық деректердің интерпретациясын айтарлықтай өзгертетінін көрсетті, әсіресе көрсеткіш мәндері нормативтік шектерге жақын орналасқан жағдайларда. Мұндай тәсіл су сапасының сәйкестігін бағалау кезінде қате қорытындылардың алдын алып, шешім қабылдаудың ғылыми негізділігін арттырады. Сонымен қатар күрделі есептік жағдайлар үшін Монте-Карло модельдеуі мен байесиялық бағалау сияқты баламалы әдістердің қолданылу мүмкіндіктері қарастырылды. Алынған қорытындылар өлшеу белгісіздігін бағалауды жерасты суларының сапасын мониторингтеу жүйелерінің міндетті құрамдас бөлігі ретінде енгізудің зертханалар арасындағы деректердің салыстырмалылығын қамтамасыз етуде және трансшекаралық су ресурстарын басқаруда сенімді ғылыми негіз қалыптастыруда маңызды рөл атқаратынын көрсетеді.

10.48081/BGQF1898

2026

Выпуск 1

В данной работе представлена поэтапная методика синтеза гетероструктуры BiVO4/ZnO, сформированной на основе нанотрубчатых массивов оксида цинка. На первом этапе синтеза наностержни ZnO были получены гидротермальным методом, который позволяет контролировать морфологию, размеры и однородность образцов. Далее полученные наностержни подвергались электрохимическому травлению, в результате чего происходило селективное растворение центральной части структур и формирование полых нанотрубок ZnO с развитой удельной поверхностью. Синтезированные ZnO-нанотрубки использовались в качестве шаблона для последующего построения гетероструктуры BiVO4/ZnO. Осаждение BiVO4 осуществлялось двухэтапным методом, обеспечивающим равномерное распределение материала по поверхности нанотрубок и формирование квантовых точек BiVO4, что способствует улучшению межфазного контакта и разделению фотогенерированных носителей заряда. Для комплексной характеристики полученных структур применялись методы сканирующей электронной микроскопии (SEM), просвечивающей электронной микроскопии (TEM) и рентгеновской дифрактометрии (XRD), позволяющие исследовать морфологию, внутреннюю структуру и фазовый состав образцов. Кроме того, был проведён предварительный анализ структур ZnO в форме наностержней и нанотрубок, выполнен обзор литературных данных и осуществлён их сравнительный анализ с точки зрения перспектив применения в фотоэлектрохимических системах. Бұл жұмыста мырыш оксидінің нанотүтікшелі массивтері негізінде қалыптастырылған BiVO₄/ZnO гетероқұрылымын синтездеудің кезең-кезеңмен жүргізілетін әдістемесі ұсынылады. Бірінші кезеңде ZnO нанотаятшалары гидротермалдық әдіс арқылы синтезделді, бұл үлгілердің морфологиясын, өлшемдерін және біртектілігін дәл бақылауға мүмкіндік береді. Одан кейін алынған нанотаятшалар электрохимиялық травление процесіне ұшыратылып, құрылымдардың орталық бөлігі селективті түрде еріп, меншікті беткі ауданы жоғары қуыс ZnO нанотүтікшелерінің түзілуіне алып келді. Синтезделген ZnO нанотүтікшелері BiVO₄/ZnO гетероқұрылымын қалыптастыру үшін шаблон ретінде қолданылды. BiVO₄ тұндыру екі сатылы әдіспен жүзеге асырылып, нанотүтікшелер бетінде материалдың біркелкі таралуын және BiVO₄ кванттық нүктелерінің түзілуін қамтамасыз етті, бұл фазааралық контактінің жақсаруына және фотогенерацияланған заряд тасымалдаушылардың тиімді бөлінуіне ықпал етті. Алынған құрылымдарды кешенді сипаттау үшін сканерлеуші электрондық микроскопия (SEM), өткізгіш электрондық микроскопия (TEM) және рентгендік дифракция (XRD) әдістері қолданылды, олар үлгілердің морфологиясын, ішкі құрылымын және фазалық құрамын зерттеуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ZnO құрылымдарының нанотаятша және нанотүтікше түрлеріне алдын ала талдау жүргізіліп, әдеби деректерге шолу жасалды және олардың фотоэлектрохимиялық жүйелерде қолдану перспективасы тұрғысынан салыстырмалы талдау орындалды. his work presents a step-by-step methodology for the synthesis of a BiVO₄/ZnO heterostructure formed on the basis of zinc oxide nanotube arrays. In the first stage, ZnO nanorods were synthesized via a hydrothermal method, which enables precise control over morphology, size, and sample uniformity. Subsequently, the obtained nanorods underwent electrochemical etching, resulting in selective dissolution of the central part of the structures and the formation of hollow ZnO nanotubes with an enhanced specific surface area. The synthesized ZnO nanotubes were then used as a template for the subsequent construction of the BiVO₄/ZnO heterostructure. BiVO₄ deposition was carried out using a two-step approach, ensuring uniform material distribution over the nanotube surfaces and the formation of BiVO₄ quantum dots, which promotes improved interfacial contact and efficient separation of photogenerated charge carriers. For comprehensive characterization of the synthesized structures, scanning electron microscopy (SEM), transmission electron microscopy (TEM), and X-ray diffraction (XRD) were employed to investigate morphology, internal structure, and phase composition. In addition, a preliminary analysis of ZnO structures in the form of nanorods and nanotubes was conducted, along with a review of relevant literature and a comparative assessment of their potential applications in photoelectrochemical systems.

10.48081/BGQF1893

2026

Выпуск 1