Бұл жұмыста «Сутекті отын процессоры» зертханалық қондырғысы негізіндегі эксперименттік стендте сутекті отын элементінің мембраналық-электродтық блогының электрохимиялық сипаттамаларын эксперименттік зерттеу нәтижелері ұсынылған. Зерттеу нысаны ретінде протонөткізгіш Nafion мембранасы және газодиффузиялық қабаты бар Paxitech (Франция) фирмасының бес қабатты S5-5Lsg мембраналық-электродтық блогы қолданылды. Жұмыста көміртекті тасымалдағышта орналасқан Pt-Ru/C, Pt-Mo/C, Pt-Ni/C және Pt-Sn/C биметалдық платина катализаторларының жүйелері зерттелді. Поляризациялық және қуат сипаттамалары өлшеніп, электрохимиялық импеданстық спектроскопия әдістерімен талдау жүргізілді. Нәтижелер зерттелген мембраналық-электродтық блок үшін бос жүріс кернеуі 0.97 В, ал максималды қуат тығыздығы 1.0 А·см⁻² ток тығыздығында 0.78 Вт·см⁻² болатынын көрсетті. Ең жоғары электрохимиялық көрсеткіштер Pt-Ni/C катализаторы үшін байқалды. Температураны 60–80°C дейін көтеру максималды қуат тығыздығының шамамен 12–15 % өсуіне әкелетіні анықталды. Алынған нәтижелер PEM типті сутекті отын элементтерінің тиімділігін арттыруда биметалдық платина катализаторларын қолданудың тиімді екенін көрсетеді. Сонымен қатар, импеданстық спектрлерді талдау нәтижесінде жүйедегі омдық және поляризациялық кедергілердің температураға тәуелділігі анықталды, бұл электрохимиялық процестердің кинетикасын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Биметалдық катализаторлардың синергетикалық әсері оттегіні қалпына келтіру реакциясының жылдамдығын арттырып, жалпы жүйенің энергетикалық тиімділігін жоғарылататыны көрсетілді. Зерттеу нәтижелері отын элементтерінің жұмыс тұрақтылығын арттыру, катализатор құрамын оңтайландыру және төмен температуралы режимде жоғары тиімділікке қол жеткізу бағытында маңызды ғылыми және практикалық негіз қалыптастырады. Ұсынылған тәсілдер портативті және стационарлық энергетикалық құрылғылар үшін тиімді болып табылады, сондай-ақ сутекті энергетиканың дамуына елеулі үлес қосады.

https://doi.org/10.48081/BGQF2043

2026

Выпуск 2

В работе проведено исследование влияния технологических условий детонационного напыления на морфологию, фазовый состав и эксплуатационные свойства керамических покрытий на основе оксида хрома (Cr₂O₃). Покрытия были сформированы на подложках из нержавеющей стали AISI 316L с использованием детонационного комплекса CCDS2000 при различных степенях заполнения ствола детонационной установки. Методами рентгенофазового анализа, электронной микроскопии, измерения микротвёрдости, шероховатости, трибологических и адгезионных испытаний изучено влияние параметров напыления на структуру и свойства покрытий. Показано, что во всех образцах основной фазой является кристаллический α-Cr₂O₃, при этом изменение степени заполнения ствола существенно влияет на плотность, пористость и однородность микроструктуры покрытий. Установлено, что оптимальные режимы детонационного напыления обеспечивают снижение пористости и шероховатости поверхности, повышение твёрдости, улучшение трибологических характеристик и адгезионной прочности покрытий. Полученные результаты подтверждают возможность целенаправленного управления эксплуатационными свойствами покрытий Cr₂O₃ путём оптимизации технологических параметров детонационного напыления.

https://doi.org/10.48081/BGQF2045

2026

Выпуск 2

Олимпиадалық есептерді шығару - оқушылардың пәнге деген ынтасын арттырады, математикаға, оның қолданылу саласына деген тұрақты қызығуын оятады, бағдарламалық материалды терең игеруіне және өз білімін тереңдетуге әсер етеді, оқушылар қабілетінің мейілінше кемелдене түсуіне мүмкіндік береді. Бұл мақалада жалпы орта білім беру мектептерінде қызмет атақарытын математика мұғалімдеріне арналған, дарынды оқушыларды математика пәнінен оқытуда олимпиадалық есептерді жүйелі қолдану арқылы логикалық ойлауды дамытуға бағытталған әдістемелік модель ұсынылады. Ұсынылған модель оқу процесін үш негізгі деңгей бойынша ұйымдастыруды қамтиды: (1) логикалық ойлаудың базалық компоненттерін қалыптастыру (талдау, синтез, салыстыру, жалпылау, абстракциялау, дәлелдеу); (2) оқушыларға олимпиадалық есептерді шығару әдістерін, стратегияларын және эвристикалық тәсілдерін саналы түрде меңгерту; (3) шығармашылық және зерттеушілік есептер арқылы білім алушылардың жоғары деңгейлі ойлау әрекеттерін дамыту. Аталған жұмыста сабақтың ұйымдастыру формалары, есептерді іріктеу критерийлері мен есеп деңгейлеріне қойылатын талаптар, бағалау құралдары және оқушының оқу жетістігін мониторингтеу жүйесі мен рефлексия жүргізу тетіктері сипатталған. Мақала нәтижесінде олимпиадалық есептерді қолданудың тиімділігі логикалық операцияларды дамыту, дәлелдеу мәдениетін қалыптастыру, шешімдердің көпнұсқалылығын игеру және метатанымдық дағдыларды жетілдіру және тұрақты оқу мотивациясын қалыптастыру тұрғысынан теориялық және практикалық негізде айқындалады. Мақалада ұсынылған әдістемелік модель олимпиадалық есептерді мақсатты, жүйелі, деңгейлік және рефлексиялық тұрғыда қолдануға мүмкіндік береді.

https://doi.org/10.48081/BGQF2200

2026

Выпуск 2

В настоящей работе выполнена ретроспективная проверка гравитационно-инерционной методики прогнозирования землетрясений, предложенной В.Г. Субханкуловым. Методика основана на анализе сонаправленности гравитационных и инерционных сил небесных тел, действующих на горные массивы в зонах столкновения тектонических плит. Разработан математический аппарат верификации, включающий: дифференциальный анализ приливного потенциала (разложение в ряд Лежандра, вычисление радиальной и тангенциальной компонент приливного ускорения), интегрирование тензора приливных напряжений по объёму горного массива, формулировку интегрального критерия сейсмической опасности S(t) и энергетического условия разрушения. Принципиальной особенностью методики является учёт инерционных сил, возникающих вследствие ускоренного движения Земли: центробежной силы от суточного вращения вокруг собственной оси, силы Кориолиса, орбитального ускорения при обращении вокруг Солнца, а также галактического ускорения, обусловленного движением Солнечной системы вокруг центра Млечного Пути. Совокупное воздействие этих инерционных компонент совместно с приливными силами Луны, Солнца и планет формирует переменное поле напряжений в горном массиве. Для 14 крупнейших землетрясений Алматинского сейсмоактивного района (1887–2024 гг., M 5.0–8.3) вычислены эклиптические координаты небесных тел по алгоритмам Миуса, рассчитаны интегральные показатели сонаправленности сил и выполнена балльная оценка астрономических конфигураций. Результаты: 67% исторических землетрясений (6 из 9) и 71% расширенной выборки (10 из 14) демонстрируют значительное или высокое совпадение с методикой. Обсуждаются ограничения методики, связанные с малым объёмом выборки, и перспективы перехода к численному интегрированию тензорных полей напряжений.

https://doi.org/10.48081/BGQF2038

2026

Выпуск 2

Бұл мақалада «Дифференциалдық теңдеулер» тақырыбы бойынша жиынтық бағалау үшін есептер құрастыру әдістемесі қарастырылады. 11-сынып оқушыларына арналған «Дифференциалдық теңдеулер» тақырыбы бойынша жиынтық бағалау (ТЖБ, БЖБ) тапсырмаларын құрастыру кезінде оқу бағдарламасының талаптары мен оқушылардың танымдық деңгейлерін ескеру қажет. Мақала «Дифференциалдық теңдеулер» тақырыбы бойынша мектеп-лицейдің 11-сынып оқушыларына арналған жиынтық бағалау үшін есептер құрастыру әдістемесін ұсынады. Онда дифференциалдық теңдеулердің негізгі түрлері, олардың шешу әдістері, сондай-ақ бағалау критерийлері мен оқушылардың білім деңгейін анықтау үшін формативті және суммативті бағалау тәсілдері қарастырылады. Есептерді таңдауда оқушылардың логикалық ойлау қабілетін, шығармашылық дағдыларын және математикалық сауаттылығын арттыруға бағытталған тапсырмалар ұсынылады. Мұнда практикалық мысалдар мен тапсырмалар үлгілері арқылы оқытушыларға арналған нұсқаулық береді. Бөлім үшін жиынтық бағалау бойынша орындалған жұмыстың нәтижелері білім алушыға түсінікті болуы және оны одан әрі оқуға ынталандыруы тиіс. Кері байланыс білім алушылардың оқу жетістіктерінің қол жеткізілген деңгейі туралы ақпаратты қамтуы тиіс. Білім алушылар мен ата-аналарды хабардар ету нысанын мұғалім өз бетінше айқындайды. Жұмыста осы тақырыпқа арналған тапсырмаларды құрастыру әдістемесі мен үлгілері берілген.

https://doi.org/10.48081/BGQF2047

2026

Выпуск 2

This article aims to design the content of students' training by involving them in research activities and mastering their methodology. The main tool for developing competencies is practical classes on solving physical problems of a research and creative nature. The article systematizes the stages of theoretical educational research in classes: preparatory (fact control), main (analysis of the problem structure and search for solutions), and final (reflection and comparison with theory). The article substantiates the role of creative problems that do not contain direct references to the laws used, which stimulates productive thinking and the students' methodological culture. The article also defines the preparatory, main, and final stages of theoretical educational research in practical classes and describes the content of the teacher's and student's activities. In addition, it emphasizes the importance of solving creative problems and provides specific examples from the fields of molecular physics and thermodynamics. In particular, it demonstrates the effectiveness of using heuristic and algorithmic approaches in studying heat transfer processes. By solving physical problems in practical classes, students deepen, expand, and complement the theoretical material they have learned in lectures, acquiring the skills and abilities to apply their knowledge in practice. In other words, they demonstrate their knowledge and understanding of the basic principles and relationships of the theoretical material they have learned in lectures in order to solve problems analytically.

https://doi.org/10.48081/BGQF2046

2026

Выпуск 2

Загрязнение атмосферного воздуха остаётся одним из ключевых факторов риска для здоровья человека, что обуславливает необходимость разработки эффективных технологий удаления газообразных загрязнителей. Фотокаталитические системы рассматриваются как перспективное направление благодаря способности к минерализации загрязняющих веществ в условиях непрерывного потока. Однако их эффективность традиционно оценивается по степени удаления или кажущимся константам скорости, что не учитывает влияние расхода воздуха, геометрии реактора и площади активной поверхности и затрудняет корректное сопоставление различных систем. В настоящей работе предложена удельная поверхностная скорость удаления rs в качестве универсальной метрики для анализа фотокаталитических систем различного типа и масштаба. На основе анализа литературных данных показано, что значения rs изменяются на несколько порядков в зависимости от условий эксплуатации и типа системы. Для газофазных процессов rs достигает порядка 10-2 мг·м-2·с-1, тогда как для водных систем снижается до 10-7 мг·м-2·с-1 вследствие различий в коэффициентах диффузии и сопротивлении массопереносу. Установлено, что при переходе от лабораторных к проточным и натурным системам определяющую роль начинают играть процессы массопереноса и гидродинамика потока. В условиях низких скоростей потока эффективность определяется поверхностной кинетикой, тогда как при увеличении расхода воздуха процесс переходит в область, ограниченную массопереносом. Дополнительное влияние оказывают влажность, температура, спектральные характеристики излучения, а также способ фиксации фотокатализатора и устойчивость покрытий. Показано, что использование метрики rₛ позволяет перейти от описания локальной кинетики к системному анализу фотокаталитических процессов, учитывающему реальные условия эксплуатации. Полученные результаты подтверждают необходимость перехода от материал-центрированного подхода к системному проектированию фотокаталитических систем очистки воздуха

https://doi.org/10.48081/BGQF2028

2026

Выпуск 2

Бұл жұмыста стратификацияланған идеал сұйықтықтағы ішкі толқындардың стационар емес теориясы жан-жақты әрі терең деңгейде қарастырылады. Зерттеу барысында екі өлшемді қозғалыс жағдайында бастапқы гидродинамикалық теңдеулер жүйесі ағындық функцияны енгізу арқылы ықшамдалып, бір ғана скаляр теңдеуге келтіріледі. Мұндай түрлендіру есептің құрылымын айқын көрсетіп, оны талдауды айтарлықтай жеңілдетеді және заманауи математикалық әдістерді тиімді қолдануға мүмкіндік береді. Қарастырылған математикалық модель С. Л. Соболев типіндегі екінші ретті дифференциалдық теңдеуге редукцияланып, соған сәйкес нақты әрі қатаң қойылған бастапқы-шекаралық есеп тұжырымдалады. Жұмыста есептің физикалық қойылымы толық әрі жүйелі түрде негізделіп, сұйықтықтың бос бетінде және қатты түбінде орындалатын шекаралық шарттар жан-жақты сипатталады. Сонымен қатар, стратификацияның табиғаты мен оның толқындардың таралуына әсері арнайы талданып, модельдің физикалық мағынасы терең ашылады. Нәтижесінде, бастапқы деректерге және стратификация функциясына қойылатын белгілі бір шарттар орындалған жағдайда, ішкі толқындардың математикалық моделінің корректілігі, яғни шешімнің бар болуы, жалғыздығы және тұрақтылығы толық қамтамасыз етілетіні дәлелденеді. Бұдан бөлек, алынған нәтижелердің жалпылау мүмкіндіктері қарастырылып, олардың гидродинамика, океанология және геофизика салаларындағы қолданбалы маңызы көрсетіледі. Зерттеу қорытындылары болашақ ғылыми жұмыстарға теориялық негіз бола алады.

https://doi.org/10.48081/BGQF2040

2026

Выпуск 2

Электродинамикадағы өрістік процестерді арнайы салыстырмалылық теорияның постулаттарын, аналитикалық механиканың вариациялық принциптерін және релятивистік теорияның талаптарын ескеретін лагранж формализмі тұрғысында сипаттау мәселесі дифференциалдық геометрия мен алгебралық топология (қабатталған кеңістік) секілді заманауи математикалық аппарат арқылы көрсетілді. Өрістердің релятивистік теориясындағы лагранжианға қойылатын талаптар, үзіліссіз жүйенің энергия–импульс тензоры, электромагниттік өріске қойылатын коварианттық шарттар (көзқарастар), электромагниттік өрістің импульстік бейнесі және көп импульстік формализм қағидалары физика–техникалық маңыздағы арнайы модельдер шеңберінде қарастырылды. Лагранжианның Минковский мен фазалық кеңістіктердегі өрнектерінің коварианттық үлгілері лежандр морфизмі негізінде шығарылып көрсетілді. Осылармен берге, өрістер теориясының коварианттық өрнектері конфигурациялық кеңістіктегі Янг–Мильстің лагранжианы мен Эйлер–Лагранж теңдеулерін пайдалану арқылы алынды. Барлық есептеулер дифференциалдық геометрия мен алгебралық топология талаптарына сай жүргізілді. Өрістік функцияларға арналған қозғалыс теңдеулері вариациялық принциптерді қолданатын үзіліссіз жүйелердің математикалық аппараты бойынша қарастырылды. Ли алгебрасының құрылымдық тұрақтысы мен топтар арасындағы базистік құрылымдар арқылы конфигурациялық кеңістігіндегі Янг–Миллстің еркін лагранжианынының өрнегі ықшамды түрге келтірілді. Лежандрлық морфизммен қауымдасқан лагранжианның және лагранждық формализмдегі көп импульстік гамильтонианның өрнектері коварианттық үлгіде жазылды. Өрістік функцияларға арналған қозғалыс теңдеулері вариациялық принциптерді қолданатын үзіліссіз жүйелердің математикалық аппараты мен Эйлер–Лагранждың алгебралық теңдеуі негізінде қарастырылды.

https://doi.org/10.48081/BGQF2042

2026

Выпуск 2

Бұл мақалада әлсіз өзара әрекеттесулердегі жұптылықтың сақталмауы төмен энергиялы екі нуклондық процестер аясында теориялық тұрғыдан қарастырылады. Зерттеудің негізгі мақсаты – ядролық жүйелердегі паритет-бұзушы әсерлердің табиғатын талдау және оларды сипаттауда қолданылатын теориялық тәсілдердің мүмкіндіктерін айқындау. Жұмыста алдымен жұптылықтың сақталмауының жалпы физикалық негіздері қарастырылып, әлсіз және күшті амплитудалардың интерференциясы нәтижесінде туындайтын спинге тәуелді бақыланатын шамалардың ерекшеліктері сипатталады. Сонымен қатар, Дрелл–Хирн–Герасимов қосынды ережесі, спинге тәуелді Комптон шашырауының дисперсиялық қатынастары және дибариондық формализмдегі пионсыз тиімді өріс теориясы қолданылды. Қарастырылған тәсілдердің төмен энергиялы адрондық жүйелердегі әлсіз әсерлерді сипаттаудағы артықшылықтары мен қолданылу шектері салыстырмалы түрде талданды. Теориялық зерттеу нәтижесінде дейтронның фотодезинтеграциясы кезіндегі спинге тәуелді толық қималар айырымының фотон энергиясына тәуелділігі зерттелді. Сандық есептеулер табалдырық аймақта бұл шаманың теріс мән қабылдайтынын, ал фотон энергиясы артқан сайын оның модулінің кемитінін көрсетті. Толық келесі жетекші реттілік (NLO) нәтижелері мен релятивистік спин-орбиталық түзетуі ескерілмеген қисықтарды салыстыру релятивистік түзетулердің төмен энергиялы дейтрондық жүйені дәл сипаттауда маңызды рөл атқаратынын көрсетті. Алынған нәтижелер төмен энергиялар аймағындағы әлсіз ядролық әсерлерді тереңірек түсінуге және болашақ эксперименттік зерттеулерді теориялық тұрғыдан негіздеуге мүмкіндік береді.

https://doi.org/10.48081/BGQF2039

2026

Выпуск 2